Dagboek van mijn fietstocht naar Lapland in 1970
3e week: Uitstapje naar Rusland
door Jan Boonstra
Even later zat ik in de trein tussen meest dronken Finnen te genieten van het landschap. Aan de oevers van de meren had men op veel plaatsen de Johannisvuren al ontstoken: een rode gloed tegen de groene achtergrond van de oneindige dennenwouden. In Kouvola werd ik de Russische wagon binnengeloodsd door een zware Russin, die me in een slaapcompartiment stopte. Daar zat al iemand, Stephe, een Canadees. Na een lang gesprek over onze reiservaringen gingen we slapen.
Aan de grens werd ik gewekt door de Russin. Het was klaarlichte nacht (het is vannacht niet donker geweest). De trein was gestopt en ik was de enige die uit de trein mocht en moest. Ik werd naar een vertrekje langs de spoorbaan gebracht. Daar kreeg ik, na een hoop geschrijf en gestempel, m'n ticket. Dat was nog in Finland. De wagons werden alleen achtergelaten, want de locomotief vertrok brullend terug naar Finland. Na een kwartiertje kondigde een brommende locomotief zich aan in de doodstille nacht, die de wagens een eindje verder naar het communisme trok. Stop: Russische controle.
De bagage werd niet eens gecontroleerd. Er werd alleen gevraagd of we boeken, fruit of pornografie bij ons hadden. Buiten zagen we een goederentrein beladen met boomstammen, die kennelijk op weg was naar Finland. Douanebeambten prikten met lange ijzeren stangen door de boomstammen, ik denk om vluchtende mensen op te sporen. Je kreeg er gewoon rillingen van.
De stad Viborg hebben we nog vanuit de trein bekeken (oud, rommelig, vies en grauw) en daarna heb ik heerlijk gepit. Stephe wekte me een half uur vor aankomst in Leningrad.
De tijd in Leningrad is Nederlandse tijd plus twee uur.
Newski Prospekt
Het is nu half twee en ik heb ontdekt dat het voor een stomme toerist als ik ontzettend moeilijk is om een stad als Leningrad te leren kennen. Ik heb een plattegrond gekocht, maar er staan geen bus-, tram-, trolley- of metrolijnen op; dus het verplaatsen is, behalve lopend, al erg moeilijk. Ook bij de haltes is nergens een kaartje of zo te vinden. Maar lopen is ook niet alles in een stad van 3,5 miljoen inwoners.
Ik heb wat door de stad gesjouwd en wilde wat drinken. Ik vond een café, waar je eerst moest betalen, dan een bonnetje kreeg en daarmee je drinken kon krijgen. Met mijn "Russisch op reis" bestelde ik een appelsap. men leek het te verstaan, maar ik moest wel 1 Roebel (=4 gulden) betalen en dat leek mij wel een beetje veel. Wat kreeg ik? een zwaar alcoholisch drankje, het smaakt een beetje naar rum. Een grote beker vol. In een warenhuis heb ik gegeten voor fl. 1,10
Verder heb ik ook iets aardigs ontdekt: langs de straten staan veel automaten waar je voor 4 cent een beker water kunt krijgen en voor 12 cent ranja. Voortaan bestel ik geen appelsap meer.
Ik zit in Hotel Astoria, waar ik vanmorgen per trolleybus heengeloodst ben. Als bagage had ik alleen een schoudertas en een plastic zak uit Finland. Dat laatste was een lokaas voor jongens, die me kwamen vragen of ik iets te verkopen had.
Ik zit op m'n kamer en de telefoon ging net. Aan de andere kant van de lijn werd direkt de haak er weer opgelegd.
Strand op het Wasili Eiland Met Lenin op het Slotplein
Vanmorgen ben ik eerst naar de Peter en Paul vesting gegaan, de eerste nederzetting in Leningrad. Toen naar het revolutiemuseum en het Peter de Grote huis, het eerste houten huis in de stad. Alleen het revolutiemuseum heb ik echt bekeken. Bij de rest was het veel te druk, het waren meest Russische toeristen.
Verscheidene jongens vroegen mij weer om kauwgom, ballpoints en buitenlands geld. Op de Newski Prospekt (de Champs Elysées van Leningrad) kwam een jongen naar me toe die dat ook vroeg, maar ook bereid was een praatje te maken. Ik nodigde hem uit een biertje te drinken. Van één uur tot half tien ben ik met hem opgetrokken. We hebben verschrikkelijk veel over communisme, kapitalisme enz. gesproken en van hem ben ik veel te weten gekomen over Rusland. Hij heeft lak aan het communistische systeem. Maar als we het daar over hadden (taal: vrij slecht Engels), keek hij eerst rond of niemand hem kon horen. Een paar keer trok hij me gauw mee, als iemand wat te dicht bij ons stond, zat of liep. Twee keer ben ik bij het hotel geweest maar hij bleef steeds een paar honderd meter verderop wachten. Want bij het hotel komt veel geheime politie en hij wou zo weinig mogelijk in gezelschap van een buitenlander gezien worden. Ook trok hij me aan m'n mouw toen ik een bepaalde straat in wilde lopen: daar was een kantoor van de K.G.B. (geheime politie). We hebben afgesproken dat ik hem een blue jeans zou sturen en hij mij een Russisch fotoboek.
Pas na drie uur zijn we weggegaan, net als de meeste mensen. Om drie uur gaan de bruggen open, iedere nacht. Alleen dan kunnen de schepen er door. Het lijkt net of het een groot evenement is als de bruggen opengaan, drommen mensen staan gefascineerd naar de opengaande bruggen te staren.
Dit was de laatste dag in Leningrad. Lest best. Veel beleefd vandaag. Ik heb een erg fijne avond gehad met Stephe. We waren beiden in een erg goed humeur en we hebben ons ontzettend goed vermaakt. We moesten om de stomste dingen lachen. De mensen keken erg vreemd, want de Rus is erg stoïcijns op straat. De stemming steeg nog meer toen we in een illuster cafeetje een fles wijn soldaat maakten. We hadden ook vrij veel aanspraak met jongens en mannen. Wat Stephe en mij nog nooit overkomen was gebeurde: op het Newski Prospekt spraken drie meisjes ons aan. Ze wilden graag meer weten over een jongen, die wij eerder op de avond in een restaurantje ontmoetten en die later een eindje met ons meeliep. We hielden de meisjes aan de praat, net zo lang tot ze in dezelfde stemming waren als wij. Morgen of overmorgen komt mijn impressie van de Russen; ik denk dat het een lang verhaal wordt. Morgen wordt het vroeg opstaan: de trein vertrekt om half acht. Toevallig gaat Stephe weer met de zelfde trein naar Helsinki. Voor een taxi en een kruier is al gezorgd! En dan te bedenken dat mijn bagage bestaat uit één draagtas en een plastic zak.
Streng verboden: foto nemen vanuit de trein in Sovjet Rusland
De Russen zijn erg slecht gekleed. Vooral de ouderen; zij lopen veel in vieze lompen en op versleten schoenen. Oude mannen lijken op clochards. Oude vrouwen zijn vaak ontzettend dik. 90 % van de Russen is ronduit onbeleefd en ongemanierd. Met vork en vingers schrokt men zijn eten naar binnen (mes is onbekend in de meeste restaurants). Men duwt, dringt voor, zegt nooit pardon als er op je tenen getrapt wordt en in restaurants en winkels is men erg onbehulpzaam. "Red je zelf maar!". Begrijp je iets niet, dan gaan ze harder tegen je schreeuwen in de veronderstelling dat je het dan wel begrijpt.
Een paar voorbeelden: Toen ik een kaartje naar Lahti wou halen voor de terugreis, stond ik geduldig te wachten achter een paar ruggen, met een beetje tussenruimte. Dit laatste is fout: er komt een vrouw die me opzij duwt en voor me gaat staan. Ditzelfde gebeurt in winkels. Achter de toonbank ziet men dat wel, maar er wordt niets van aangetrokken. Ik wou lucifers kopen, maar wist niet hoe ik "lucifers" in het Russisch moest zeggen en bleef aan het eind van de toonbank staan om ze te kunnen aanwijzen. Ik moest wachten tot het moment dat er geen persoon meer voor de toonbank stond. Stephe en ik leunden in de witte nacht over een muurtje langs de Neva, om de brug omhoog te zien gaan. Opeens werden we weggeduwd door een stel jongelui, die onze plaats innamen. En dan maar niet te spreken over de gang van zaken in stadsbussen. Terwijl je zit te eten, wordt er vlak naast je bord keihard, zonder hand of zakdoek voor de mond, geniest. Zo kan ik nog wel doorgaan.
Typisch in Rusland is, dat men je overal voor laat wachten. Als je een bar of een restaurant binnen wilt, moet je eerst een tijd wachten en na veel kloppen en bonzen word je binnengelaten. Dat, terwijl het vaak niet eens vol is. (geen enkel van die bedrijven is in particulier bezit.....) Toen ik een postzegel wou kopen in het postkantoor, (waar ik na veel vragen, na veel kortaf en verkeerd ingelicht te worden, terecht kwam) vond ik een stalletje in het postkantoor, waar men postzegels verkocht. De situatie was belachelijk: achter de toonbank zat een vrouw, die heel rustig wat stapeltjes postzegels zat te sorteren en alles heel langzaam keurig neerlegde. Een grote drom mensen stond er omheen, maar af en toe hielp ze iemand. De kunst is dan om steeds maar te herhalen wat je wilt hebben.
De auto's letten niet op de voetgangers, kijk zelf maar uit dat je niet overreden wordt. Hoogstens wordt er getoeterd, als ze met een grote vaart vlak achter je hielen langs rijden. Een sproeiwagen besproeide de straten. Hij kwam met grote vaart de hoek om, waar een groepje mensen stond. Er werd niet gewaarschuwd; ze werden domweg natgesproeid.
Natuurlijk zijn dit de extreme gevallen die ik meegemaakt heb. Soms waren de mensen erg vriendelijk. Ook een voorbeeld daar van: in een restaurant stonden Stephe en ik in een lange rij mensen, achter een echtpaar met een kind. De vrouw was onderwijzeres en sprak gebrekkig Engels. Ze was erg vriendelijk, bestelde het eten voor ons en we merkten dat ze het erg fijn vond om met ons te praten (Later hoorden we van een student dat ze uit Siberië kwamen). Voordat de familie vertrok, kwam de vrouw naar ons tafeltje en vroeg ons, of liever gezegd smeekte ons: "Please remind me to your friends, when you are back in Canada and Holland!"
Wat die telefoon betreft, waar ik zaterdag over schreef: hij is in totaal zes keer gegaan sindsdien. Het gebeurde altijd vlak nadat ik terug kwam uit de stad. Stephe is het zelfde overkomen. Toen ik een keer m'n kamer binnenging hoorde ik, vlak voordat ik de deur sloot, de etagejuffrouw het nummer van mijn kamer noemen door haar telefoon. Prompt werd ik weer gebeld en de haak werd er weer op gelegd. Ik vermoed dat het een controle-systeem is in het veiligheidssysteem rond buitenlanders. De inlichtingen van de etagejuffrouw worden gecheckt.
